Nederlandse Trolleybus Vereniging

Servicematerieel Arnhem

In de loop der jaren waren en zijn er in Arnhem diverse servicewagens ten dienste van het openbaar vervoer in bedrijf. Het betreft personen- en bestelwagens, vrachtwagens, sleepwagens, bovenleidingwagens en ontijzelingsbussen. Aan de wagens die het meest met de trolleybussen te maken hebben, wordt hieronder aandacht besteed.

Bovenleidingwagens

NummerKentekenMerk en typeBouwjaarBovenleidingwagen sindsUit dienst
GVA 1 PJ-83-34 Dodge T110L D60 1945 (stuur links) 1948 1971
GVA 2 PN-80-96 Dodge T110L D60 1944 (stuur rechts) 1948 1977
bovenleidingwagen
GETA Dodge-noodbus 7, ca. 1946 - Station. Fotograaf onbekend, collectie Paul van Onzen
bovenleidingwagen
GVA 1 (ex noodbus 7), 18 augustus 1970 - Huissensestraat. Foto Gert Aberson
bovenleidingwagen
GVA 2 (ex noodbus 6), 1973 - Paul Krugerstraat. Foto Paul van Onzen

Het openbaar vervoer in Arnhem kwam na de bevrijding vanaf 15 oktober 1945 weer op gang, voorlopig echter alleen op lijn 1, Oosterbeek - Arnhem - Velp. Er werd gereden met negen noodbussen, per 1 mei 1946 aangevuld met een tiende exemplaar. Het waren Dodge-vrachtwagens met een huif op de laadbak, genummerd 1-10.

Na buitendienststelling in 1948 werden twee stuks, de nummers 6 en 7, provisorisch omgebouwd tot bovenleidingwagen. Zij kregen de nummers 1 en 2. Begin jaren 50 kreeg de 1 en in 1955 de 2 een stalen opbouw van respectievelijk Jongerius in Utrecht en Van Ravenhorst in Arnhem. Zij werden rood met witte biezen geschilderd.

De 1 werd in 1971 buiten dienst gesteld en later gesloopt.
De 2 werd in hetzelfde jaar geel geschilderd en deed nog dienst tot in de loop van 1977. In 1978 ging de 2 naar een sloper, maar werd in 1982 door een particulier van de sloper gekocht. Een restauratie in rood-witte uitvoering is voor de nabije toekomst voorzien.

Ter vervanging van Dodge 1 kwam in december 1971 een DAF-bovenleidingwagen met ‘Torpedofront’ in dienst. Dit was een van de laatste DAF’s van dit model en hij was voorzien van een benzinemotor. De wagen werd afgeleverd in de gele kleur. Na buitendienststelling ging de 12 in mei 1988 naar het Museum Lammers Collectie in Glanerbrug en een aantal jaren later naar het DAF Museum in Eindhoven. Na korte tijd in het museum te hebben gestaan, is deze DAF aan het eind van de jaren 90 helaas gesloopt.

NummerKentekenMerk en typeBouwjaarUit dienst
GVA 12BV-73-33
1983: BH-85-ZJ
DAF1971december 1987
bovenleidingwagen
GVA 12, 1 oktober 1985 - Velp, Biesdelselaan. Foto Paul van Onzen
bovenleidingwagen
GVA 3, 25 augustus 1977 - Oranjestraat. Foto Paul van Onzen
NummerKentekenMerk en typeBouwjaarUit dienst
GVA 301-54-VBMercedes/Schörling1977april 1993

Deze vrij korte Mercedes kwam in mei 1977 in de gele kleur in dienst ter vervanging van Dodge 2. Na buitendienststelling werd de wagen verkocht aan het trolleybusbedrijf in Eberswalde in Duitsland en ging daar in oktober 1993 naartoe.

NummerKentekenMerk en typeBouwjaarUit dienst
GVA 1 / TSN 1BY-46-VFDAF FA2105DH400/Schörling19872011
bovenleidingwagen
GVA 1, december 1987 - Stationsplein. Foto Paul van Onzen
bovenleidingwagen
Techno Service Nederland (TSN) 1 op de Minervasingel in de wijk Schuytgraaf tijdens de aanleg van de bovenleiding, 5 maart 2009. Foto Job Richter

Deze DAF kwam in december 1987 in dienst ter vervanging van DAF 12. Ook deze wagen had de gele kleur. In januari 2012 ging hij naar het inmiddels opgeheven trolleybedrijf in Piatra Neamț (Roemenië).

NummerKentekenMerk en typeBouwjaarUit dienst
GVM 3 / Breng 3VT-25-YGDAF AE23HT/Schörling19932017
bovenleidingwagen
GVM 3 en achter de vrachtwagen GVM 1, oktober 1992 - De Monchyplein. Foto Paul van Onzen
bovenleidingwagen
Breng 3 op de Utrechtseweg t.h.v. Mariëndaal in Oosterbeek op 19 januari 2017. Foto Job Richter

In april 1993 kwam er een tweede DAF in de gele kleur in dienst, deze verving Mercedes 3. In 2012 werd de wagen in de lichtgrijs/blauwe Breng-kleuren geschilderd. In juli 2017 ging de, inmiddels nummerloze, DAF uit dienst en vertrok in oktober 2017 naar Womy die de wagen later verkocht aan het trolleybedrijf in Galați (Roemenië).

NummerKentekenMerk en typeBouwjaarIn dienstUit dienst
-VD-31-BKMercedes 914AK/Schörling198820102014

In juli 2010 kwam in de lichtgrijs/blauwe Breng-kleuren deze van de RET in Rotterdam overgenomen Mercedes in dienst. In mei 2014 ging de wagen alweer uit dienst en werd verkocht.

bovenleidingwagen
Breng 3 en VD-31-BK, 13 november 2014 - Limburgsingel. Foto Paul van Onzen
bovenleidingwagen
Breng BX-HN-96, 31 oktober 2019 - Gelderse Rooslaan-Eldenseweg. Foto Paul van Onzen
NummerKentekenMerk en typeBouwjaarIn dienst
-BX-HN-96Mercedes 516CDI20092014

Deze Mercedes kwam in april 2014 in dienst ter vervanging van de ex-RET Mercedes. Het is geen bovenleidingwagen met een hefbrug, maar een kleine wagen met een hoogwerker.

NummerKentekenMerk en typeIn dienst
Breng 300127-BJP-7MAN TGM 15.2502017

Deze MAN kwam in juni 2017 op de weg ter vervanging van DAF 3.

bovenleidingwagen
Breng 3001, 2 mei 2018 - Velperplein. Foto Paul van Onzen

Sleepvoertuig bussen

De Mercedes-Benz Unimog wordt vaak gebruikt om trolleybussen af te slepen of om trolleybussen van o.a. lucht te voorzien. Als de compressor van de trolleybus kapot is, dan helpt de Unimog met lucht en kan de trolleybus toch nog zelfstandig naar de garage. Natuurlijk wel op afstand gevolgd door de Unimog. Mocht dit niet lukken, dan wordt de trolleybus afgesleept met de Unimog.

Ook wordt de Unimog wel eens gebruikt om een trolleybus op te duwen, bijvoorbeeld als deze vast staat in een wissel of onder een stroomonderbreker.

Bij het GVA is twee keer een Unimog in dienst gekomen, beide met nummer 13. De eerste kwam in dienst in 1972, de tweede in 1990.

NummerKentekenMerk en typeBouwjaarUit dienst
GVA 13 (1)42-12-UBMercedes-Benz Unimog 40619721990
bovenleidingwagen
De Unimog sleept trolleybus 156 naar de garage op de Utrechtsestraat, eind jaren 70. Foto Paul van Onzen
bovenleidingwagen
De Unimog duwt een trolleybus langs de bovenleidingwagen op de Graaf Lodewijkstraat op 1 juni 1978. Foto Paul van Onzen
NummerKentekenMerk en typeBouwjaar
GVA 13 (2)VJ-21-ZPMercedes-Benz Unimog U 12001990
bovenleidingwagen
Connexxion Unimog 13 heeft B79 trolleybus 0168 van de Saksen Weimar kazerne naar de Sperwerstraat gesleept, 19 juli 2001. Foto Job Richter
bovenleidingwagen
De ex GVA 13 in de huidige Breng huisstijl op het Airborneplein op 23 mei 2018. Foto Job Richter

Ontijzelingsbussen

In mei 1987 werd begonnen met de ombouw van dieselbus 70, DAF MB200DKDL600-Den Oudsten van het bouwjaar 1972, tot ‘ontijzelingsbus’. De ombouw, waarbij de bus werd voorzien van stroomafnemers en apparatuur om antivriesvloeistof op de rijdraden te spuiten, was begin januari 1988 gereed. Hij kreeg als dienstwagen het nummer 7. In september 1988 bracht de 7 een bezoek aan partnerstad Croydon met een tentoonstelling over Arnhem. De 7 is in mei 2004 afgevoerd en werd camper wat hij nog steeds is.

ontijzelingswagen
GVA 70, 21 november 1986 - Groningensingel. Foto Paul van Onzen
ontijzelingswagen
Oostnet ontijzelingsbus 7, 12 augustus 1997 - Garage Westervoortsedijk. Foto Paul van Onzen

Ter vervanging werd Volvo B10M-58-Den Oudsten dieselbus 3361 (ex 61) van het bouwjaar 1989 omgebouwd. Deze kreeg de stroomafnemers en de apparatuur van de 7. In mei 2004 was de ombouw gereed. De bus deed ook dienst als ‘anti-vandalismebus’ en was aan de buitenzijde van kindertekeningen voorzien. In 2008 werd de bus vernummerd in 3025. In februari 2015 werd de 3025 buiten dienst gesteld en ging naar de Stichting Trolleymaterieel Arnhem. Eind 2018/begin 2019 werd hij teruggebouwd tot bus en weer blauw geschilderd. De weer 61 genummerde bus is beschikbaar voor verhuur.

ontijzelingswagen
Breng ontijzelingsbus 3025, 20 februari 2015 - Utrechtseweg. Foto Paul van Onzen
ontijzelingswagen
De tot GVA 61 teruggebouwde 3025, 16 augustus 2019 - Garage Westervoortsedijk. Foto Paul van Onzen

De vervanger van de 3025 is een Mercedes Sprinter 906BA30 in vrachtwagenuitvoering, genummerd 5232. Door de Zwitserse busbouwer Hess werd een afneembare constructie met apparatuur en stroomafnemers gemaakt zodat het wagentje ook als vrachtwagen kan worden gebruikt.

ontijzelingswagen
Breng ontijzelingswagen 5232, 30 mei 2015 - Garage Westervoortsedijk. Foto Paul van Onzen

Vrachtwagens

De vrachtwagens werden meestal gebruikt voor het vervoeren van trolleymasten en voor goederen voor de aanleg van de bovenleiding. Beide vrachtwagens hadden nummer 11. In 2008 is de laatste vrachtwagen met kenteken BZ-44-KT afgevoerd.

vrachtwagen
GVA vrachtwagen nummer 11 bij de aanleg van de bovenleiding op de Groningensingel in de wijk Vredenburg op 3 december 1986. Foto Paul van Onzen
vrachtwagen
GVA vrachtwagen nummer 11 op dezelfde plek. Foto Paul van Onzen
vrachtwagen
De GVM-vrachtwagen met nieuwe trolleymasten op de Bakenbergseweg op 20 juni 1994. Foto Paul van Onzen
vrachtwagen
Vrachtwagen nummer 11 (2) op de Generaal Urquhartlaan in Oosterbeek tijdens het plaatsen van trolleymasten t.b.v. de tijdelijke omleidingsroute in Oosterbeek op 13 april 2000. Foto Hugo Richter

tekst: Paul van Onzen/Job Richter